ΘΕΛΩ ΝΑ ΚΑΤΑΓΡΑΨΩ

τις μεταβολές των τοπίων

Τα τοπία του σήμερα έχουν προκύψει μέσα από τις διεργασίες του παρελθόντος και τις μεταβολές που συντελέστηκαν. Αποτελούν μάρτυρες της σχέσης μας με το φυσικό περιβάλλον, των πρακτικών που ακολουθούσαμε, των αξιών που κυριαρχούσαν και των επιλογών που έγιναν βάσει αυτών των αξιών στο παρελθόν. Οι φυσικές διεργασίες μεταβολής επηρεάζουν το τοπίο μακροπρόθεσμα, αλλά η μεταβολή σε μικρή χρονική κλίμακα, όπως είναι οι δεκαετίες, προκαλείται συνήθως από τον άνθρωπο.

Η ανάλυση των αλλαγών στα τοπία μας και των παραγόντων που συντέλεσαν σε αυτές προσφέρει έναν χρήσιμο οδηγό για τη διαχείριση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν σήμερα.

Αναζητώντας την αλυσίδα των αλλαγών

Αλλαγές στο τοπίο

Οι αλλαγές αυτές μπορούν να αφορούν επιμέρους στοιχεία όπως τις χρήσεις γης, τη βλάστηση, τα υδάτινα στοιχεία, τις κατασκευές, τα κτίρια, τους φυτοφράχτες, κ.ά. και τη μετατροπή τους σε άλλα στοιχεία – για παράδειγμα τη μετατροπή μιας καλλιέργειας σε βοσκότοπο ή σε δομημένη επιφάνεια. Ανάλογα με την κλίμακα ανάλυσης μπορεί να γίνει η καταγραφή των μεταβολών, από το επίπεδο ενός οικισμού και τις αλλαγές στο κτιριακό του απόθεμα, μέχρι ευρύτερες γεωγραφικές ενότητες όπως η εγκατάλειψη της αγροτικής γης στη Μεσόγειο, με την αντίστοιχη επιλογή της κλίμακας των στοιχείων που καταγράφονται.

Διεργασίες των αλλαγών

Η κατηγοριοποίηση των αλλαγών σε ευρύτερες διεργασίες αναδεικνύει μοτίβα και τάσεις που μας βοηθούν να κατανοήσουμε διάφορα φαινόμενα. Ευρύτερες διεργασίες όπως η αστικοποίηση, η εντατικοποίηση ή η επέκταση των καλλιεργειών, η αποψίλωση των δασών κ.ά. δίνουν στις αλλαγές που παρατηρούμε ένα ευρύτερο πλαίσιο κατανόησης. Πολλές από αυτές τις διεργασίες είναι αλληλοσυνδεόμενες και τα όρια μεταξύ τους δυσδιάκριτα, για παράδειγμα η μετατροπή από καλλιέργειες σε αστική γη αποτελεί μια αλυσίδα διεργασιών – εγκατάλειψη αγροτικής γης και αστικοποίηση.

Παράγοντες των αλλαγών

Η συσχέτιση των αλλαγών και των ευρύτερων διεργασιών με συγκεκριμένες αιτίες που τις προκαλούν είναι μια αρκετά σύνθετη διαδικασία καθώς συνήθως είναι αποτέλεσμα διαφόρων παραγόντων. Σε κάθε περίπτωση, μπορούμε να εντοπίσουμε συγκεκριμένους παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν τις αλλαγές, από ευρύτερους, όπως η αύξηση ή μείωση του πληθυσμού, η μετανάστευση και η κλιματική αλλαγή έως τοπικούς, όπως η διάνοιξη δρόμων ή η δημιουργία αρδευτικού δικτύου. Για να διευκολύνουμε την έρευνα, συνήθως διακρίνουμε επιμέρους κατηγορίες παραγόντων: οικονομικοί / τεχνολογικοί / θεσμικοί / πολιτισμικοί / κοινωνικοί / περιβαλλοντικοί.

Δρώντες των αλλαγών

Πρόκειται για τους ανθρώπους που κάνουν τις αλλαγές, είτε αυτοί είναι οι αγρότες που αλλάζουν μια καλλιέργεια, είτε είναι μια τεχνική υπηρεσία που διανοίγει ένα δρόμο ή φτιάχνει ένα φράγμα. Ανάλογα με τη δικαιοδοσία που έχουν στον χώρο, τα διάφορα στοιχεία του τοπίου και στη γη, αλλά και τους παράγοντες που τους επηρεάζουν, οι δρώντες παίρνουν τις τελικές αποφάσεις και κάνουν τις τελικές επιλογές για τις αλλαγές στο τοπίο.

Μεθοδολογία

Για την καταγραφή των μεταβολών στα τοπία υπάρχουν μια σειρά από εργαλεία και μέθοδοι. Αναλύουμε εδώ μια προσέγγιση που μπορεί να βοηθήσει τους ενδιαφερόμενους να αναλύσουν το ζήτημα με ένα συστηματικό τρόπο.

  1. Ορίζω την περιοχή μου

Για να ξεκινήσω την καταγραφή ορίζω την περιοχή ενδιαφέροντος με σαφήνεια. Τα όριά της εξαρτώνται από το αντικείμενο διερεύνησης μου.

Αν πρόκειται για ένα ποτάμι η περιοχή ενδιαφέροντος ορίζεται από την λεκάνη απορροής του ή από κάποια υπολεκάνη. Για τις λεκάνες απορροής της Ελλάδας στοιχεία μπορείτε να βρείτε εδώ

Αν πρόκειται για έναν οικισμό η περιοχή ενδιαφέροντος ορίζεται είτε από τα όρια του οικισμού είτε από τα όρια της κοινότητας που ανήκει. Για τις κοινότητες μπορείτε να βρείτε τα όρια του εδώ

Αν πρόκειται για ένα δήμο η περιοχή ενδιαφέροντος ταυτίζεται με τα όρια του.

Αν πρόκειται για μια άλλη οντότητα όπως πχ ένα βουνό τότε θα χρειαστεί κάποια επεξεργασία δεδομένων για να καταλήξουμε στα όρια της περιοχής.

  1. Ορίζω τους ενδιαφερόμενους

Μέσα στα όρια της περιοχής ενδιαφέροντος ζουν και εργάζονται άνθρωποι που επηρεάζουν και επηρεάζονται από τα τοπία της. Ταυτόχρονα άλλοι άνθρωποι επισκέπτονται την περιοχή για διάφορους λόγους, όπως αναψυχή, έρευνα, κ.ά. Τέλος, στην περιοχή δραστηριοποιείται ένας αριθμός φορέων που είτε αναλαμβάνουν διάφορες δράσεις με άμεση επίδραση στο τοπίο, όπως π.χ. μια περιβαλλοντική οργάνωση, είτε έχουν κάποιου είδους αρμοδιότητες που επηρεάζουν το τοπίο, όπως π.χ. η δασική υπηρεσία.

Καταγραφή των συμμετεχόντων και στόχοι συμμετοχής στο σχεδιασμό της μελέτης των τοπίων των Πρεσπών

Όλοι αυτοί αποτελούν τα ενδιαφερόμενα μέρη που έχουν διαφορετική σχέση με τα τοπία της περιοχής και ως εκ τούτου προσδίδουν και διαφορετική αξία σε αυτά. Για την πληρέστερη καταγραφή της αξίας των τοπίων της περιοχής οφείλουμε να συμπεριλάβουμε όσο το δυνατόν αντιπροσωπευτικό δείγμα από τους ενδιαφερόμενους. Καταρτίζουμε για τον λόγο αυτό έναν κατάλογο με τα στοιχεία επικοινωνίας τους και τον ρόλο που έχουν στην περιοχή.

 

Ανάλογα με την εστίασή μας μπορούμε να περιορίσουμε το δείγμα μας στους άμεσα ενδιαφερόμενους. Για παράδειγμα σε ένα αγροτικό τοπίο μπορούμε να περιοριστούμε στους αγρότες, τους συνεταιρισμούς, κλπ.

  1. Διαλέγω τα εργαλεία μου

Για την καταγραφή μπορούμε να επιλέξουμε από μια σειρά εργαλείων ανάλογα με τη στόχευσή μας και τους πόρους που έχουμε στη διάθεσή μας. Παρακάτω παρουσιάζουμε διάφορα εργαλεία που έχουν εφαρμοστεί διεθνώς διακρίνοντας κατάλληλες επιλογές ανάλογα με τις δυνατότητες της έρευνάς μας.

Αρχικά καθορίζουμε αν μας ενδιαφέρει να καταγράψουμε πού έγιναν αλλαγές στο τοπίο οπότε και η έρευνα μας θα περιλαμβάνει χωρική αποτύπωση των αλλαγών στα τοπία ή αν μας ενδιαφέρει μόνο τι είδους αλλαγές έγιναν οπότε θα καταγράψουμε τα στοιχεία του τοπίου που αλλάζουν. Αυτή η επιλογή εξαρτάται και από τις δυνατότητες να χρησιμοποιήσουμε τεχνικά μέσα όπως χάρτες και αεροφωτογραφίες, αλλά και από τις δυνατότητες των συμμετεχόντων να χειριστούν αυτά τα μέσα.

Αν θέλουμε να καταγράψουμε και τους παράγοντες που επηρεάζουν τις αλλαγές θα πρέπει να συμπεριλάβουμε στην έρευνά μας κάποιου είδους ερωτήσεις, είτε κλειστού τύπου μέσω ερωτηματολογίου, είτε ανοιχτού τύπου μέσω συνεντεύξεων. Αυτή η επιλογή εξαρτάται από το βάθος ανάλυσης που θέλουμε/μπορούμε να φτάσουμε και το αν θέλουμε να βγάλουμε μετρήσιμα αποτελέσματα.

Παράλληλα για την κατανόηση της αντίληψης των αλλαγών από τους συμμετέχοντες χρειάζεται να καταγράψουμε διάφορα από τα χαρακτηριστικά τους όπως η ηλικία, το επάγγελμα, κ.ά.

Καταγραφή των αλλαγών

Χωρική αποτύπωση

Εφόσον επιλέξουμε να αποτυπώσουμε χωρικά τις αλλαγές στο τοπίο έχουμε τις εξής επιλογές:

α) Συμμετοχική καταγραφή με τη βοήθεια χαρτών σε εργαστήριο (Participatory mapping)

  • Οι Dimopoulos T., 2019 και Dimopoulos and Kizos, 2020 εφάρμοσαν στη Λήμνο μια μικτή μέθοδο καταγραφής των αλλαγών στο αγροτικό τοπίο όπου συνδύασαν τεχνικές ανάλυσης αεροφωτογραφιών και καταγραφής της αντίληψης των αλλαγών από τους ντόπιους αγρότες μέσω εργαστηρίου. Με τη βοήθεια χαρτών οι αγρότες κατέγραψαν τις αλλαγές όπως τις ανακάλεσαν στη μνήμη τους. Τα αποτελέσματα παρείχαν επιπλέον πληροφορίες από τις τεχνικές τηλεπισκόπησης, συμπληρώνοντας κρίσιμα στοιχεία στην ιστορία του αγροτικού τοπίου της Λήμνου.
workshop_results@MedINA

Αλλαγές στο αγροτικό τοπίο της Λήμνου σύμφωνα με τους αγρότες @Dimopoulos T.

β) Χρήση τοπωνυμίων που εμπεριέχουν πληροφορίες για χρήσεις γης και διαχείριση των τοπίων στο παρελθόν (Toponymy)

Οι Δελή Γ. και Μαλαπέρδας Γ. (2023) αναζήτησαν στη Σάμο πληροφορίες για τις ιστορικές βυζαντινές τοποθεσίες στα τοπωνύμια που υπήρχαν σε ιστορικούς χάρτες. Τα αποτελέσματα συνέβαλαν και στην ευρύτερη κατανόηση του τοπίου στην προβιομηχανική περίοδο, αναδεικνύοντας σημεία με παλιές πηγές, λατομεία, αγροτικές περιοχές, λιμάνια, κ.ά.

Τοπονύμια σε αεροφωτογραφία, απόσπασμα από @Κτηματολόγιο Α.Ε.

γ) Καταγράφοντας τις αλλαγές μέσα από σύγκριση φωτογραφιών

Οι μαθητές στην Πρέσπα στα πλαίσια του προγράμματος Prespa Waterbirds και της ομάδας Presplorers που είχαν φτιάξει, χρησιμοποίησαν παλιές φωτογραφίες από την περιοχή της λίμνης της Πρέσπας και τραβήξανε φωτογραφίες από τις ίδιες θέσεις σήμερα για να μιλήσουν για τις αλλαγές που έχουν συμβεί στα τοπία αυτά. Στη συνέχεια παρουσίασαν σε μια έκθεση αυτές τις αλλαγές αναδεικνύοντας με άμεσο τρόπο το τι έχει αλλάξει.

Αναζητώντας την τοποθεσία που τραβήχτηκαν παλιά οι φωτογραφίες/ @ E.Παπαδοπούλου_Presplores

Σημασιολογική αποτύπωση

Εφόσον επιλέξουμε να αποτυπώσουμε τα είδη των αλλαγών στο τοπίο που μας ενδιαφέρει, έχουμε τις εξής δυνατότητες:

α) Καταγραφή με συμμετοχή των ενδιαφερομένων με τη βοήθεια ερωτηματολογίου (Survey)

  • Οι Dimopoulos et al. (2023) για να αναλύσουν και να συγκρίνουν τις αλλαγές στο αγροτικό τοπίο δύο νησιών (Λήμνος και Λέσβος) χρησιμοποίησαν μια μικτή τεχνική που περιελάμβανε ένα ερωτηματολόγιο για την καταγραφή των αλλαγών στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις και στη διαχείρισή τους. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την τάση οι απαντήσεις στα ερωτηματολόγια να υπερτονίζουν τις αλλαγές σε σχέση με τη διατήρηση του τοπίου.

Αποτελέσματα καταγραφής των αλλαγών με διαφορετικές μεθόδους: Ερωτηματολόγιο κλειστού τύπου σε επίπεδο αγρότη, τηλεπισκόπηση σε επίπεδο τοπίου και συνεντεύξεις @Dimopoulos et al. (2023)

β) Καταγραφή των αλλαγών μέσω συνεντεύξεων

Οι Kizos, T., Dalaka, A. & Petanidou, (2010)  για να καταγράψουν, μεταξύ άλλων, την αντίληψη των αγροτών για τις αλλαγές στα αγροτικά τοπία με πεζούλες της Λέσβου πραγματοποίησαν συνεντεύξεις σε 103 αγρότες. Οι συνεντεύξεις αυτές έδωσαν την δυνατότητα στους ερευνητές να μελετήσουν τόσο τις αξίες που αποδίδουν οι αγρότες σε αυτά τα παραδοσιακά αγροτικά τοπία όσο και τους λόγους που αποδίδουν οι ίδιοι στην εγκατάλειψη αυτών των πρακτικών.

Καταγραφή των παραγόντων

Κλειστού τύπου ερωτήσεις

α) Καταγραφή των παραγόντων όπως τους εκτιμούν οι ενδιαφερόμενοι με τη βοήθεια ερωτηματολογίου (Survey)

Ο Dimopoulos T. (2019) για να καταγράψουν τους παράγοντες που επηρέασαν τις αλλαγές στο αγροτικό τοπίο της Λήμνου έδωσαν ένα ερωτηματολόγιο στους αγρότες που συμμετείχαν σε εργαστήριο. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν τη μετανάστευση και τον εκμηχανισμό της γεωργίας ως κύριες κινητήριες δυνάμεις των μεταβολών.

Αποτελέσματα καταγραφής παραγόντων αλλαγής των τοπίων @Dimopoulos T.

Ανοιχτού τύπου ερωτήσεις

Εφόσον επιλέξουμε να αποτυπώσουμε τους παράγοντες που επηρεάζουν τις αλλαγές στο τοπίο σε βάθος χρόνου, έχουμε τις εξής επιλογές:

β) Καταγραφή των παραγόντων των αλλαγών μέσω συνεντεύξεων (Oral History Interviews)

Σε μια πανευρωπαϊκή έρευνα οι Franziska M. et al. (προς δημοσίευση) πραγματοποίησαν συνεντεύξεις με αγρότες σε 13 διαφορετικές περιοχές της Ευρώπης σχετικά με τις αλλαγές στα τοπία τους. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν αφενός κοινούς παράγοντες αλλαγών σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, αφετέρου τοπικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με την περιοχή. Οι συγκρίσεις αυτές μας βοηθούν να κατανοήσουμε πώς οι τάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο επηρεάζουν τις αλλαγές στο τοπικό επίπεδο κάθε περιοχής.

  1. Αναλύω τα αποτελέσματα μου

Αφού έχουμε ολοκληρώσει την καταγραφή μας με κάποιο από τα εργαλεία θα πρέπει να αναλύσουμε τα αποτελέσματα ώστε συστηματοποιήσουμε τα στοιχεία που μαζέψαμε και να αναζητήσουμε είτε μεταξύ τους σχέση είτε συσχέτιση τους με άλλα διαθέσιμα στοιχεία για τα τοπία που εξετάζουμε.

Το πρώτο στάδιο είναι η προετοιμασία των δεδομένων. Αν η έρευνα που πραγματοποιήσαμε ήταν επιτόπια τότε θα πρέπει πριν προχωρήσουμε στην ανάλυση των αποτελεσμάτων να τα ψηφιοποιήσουμε για να μπορέσουμε να τα επεξεργαστούμε συστηματικά. Σε κάθε περίπτωση θα χρειαστεί να κατηγοριοποιήσουμε τις απαντήσεις που έχουν προκύψει από ανοικτού τύπου ερωτήσεις ή συνεντεύξεις ή μέσω ανάλυσης προτιμήσεων από φωτογραφίες.

Το δεύτερο στάδιο περιλαμβάνει την εξερεύνηση των δεδομένων. Παρουσιάζονται αριθμητικά τα αποτελέσματα της έρευνας για την αξία των τοπίων χωρίς ερμηνεία τους. Αυτό γίνεται και με τη βοήθεια διαγραμμάτων, πινάκων και αν έχουμε κάνει χωρική καταγραφή με χάρτες.

Το τρίτο στάδιο περιλαμβάνει την ερμηνεία των δεδομένων. Στο στάδιο αυτό αναζητούμε σχέσεις είτε μεταξύ των απαντήσεων πχ αν συγκεντρώνονται οι αλλαγές σε ορισμένα σημεία είτε μεταξύ των απαντήσεων και άλλων στοιχείων όπως πχ αν οι αλλαγές έχουν σχέση με την απόσταση από τους δρόμους.

Ξεχωριστό κομμάτι της ερμηνείας αποτελεί η σύνδεση μεταξύ αλλαγών και παραγόντων, σε αναζήτηση μια αιτιακής αλυσίδας των αλλαγών. Αυτό μπορεί να γίνει με στατιστική ανάλυση όπου μπορούμε να αναζητήσουμε τις συσχετίσεις μεταξύ των αλλαγών και των παραγόντων.

Εξερεύνηση δεδομένων

α) Ανάλυση δεδομένων με χαρτογραφική απεικόνιση

Στη περίπτωση της Λήμνου (Dimopoulos T., 2019 και Dimopoulos and Kizos, 2020) μετά τη συμμετοχική χαρτογράφηση ακολούθησε ψηφιοποίηση των απαντήσεων και απεικόνιση τους σε χάρτη ώστε αποκτήσουμε μια πρώτη εικόνα της κατανομής των αλλαγών σύμφωνα με τους συμμετέχοντες. Ως υπόβαθρο χρησιμοποιήσαμε ένα ανάγλυφο χάρτη. Οι αγρότες χρησιμοποίησαν τοπωνύμια και στοιχεία του τοπίου για να προσδιορίσουν τις αλλαγές, αποδίδοντας ένα εύρος ακρίβειας στην αποτύπωση των αλλαγών.

Οι αλλαγές που σημείωσαν οι συμμετέχοντες σε σχέση με τα τοπωνύμια και τις μάντρες της περιοχής / @Dimopoulos T.

β) Ανάλυση δεδομένων σε κατηγορίες

Στη δυτική Μεσσηνία οι μαρτυρίες από την επιτόπια επίσκεψη και τα αποτελέσματα του εργαστηρίου κατηγοριοποιήθηκαν για να αποδοθούν τα είδη των αλλαγών στο αγροτικό τοπίο της περιοχής. Αποκτήσαμε έτσι μια εικόνα των βασικών μεταβολών που έχουν διαμορφώσει το τοπίο.

Ερμηνεία δεδομένων

Μπορούμε να εξετάσουμε τις διαφορετικές σχέσεις των σημείων μεταξύ τους και με άλλα στοιχεία

Οι αλλαγές που κατέγραψαν οι αγρότες στην περίπτωση της Λήμνου (Dimopoulos T., 2019) αναλύθηκαν ως προς τη σχέση τους με το ανάγλυφο της περιοχής. Αυτή η ανάλυση βοηθάει να καταλάβουμε ότι οι ορεινές περιοχές και οι περιοχές στις οποίες δεν υπάρχει πρόσβαση για τα μηχανήματα εξαιτίας της γεωμορφολογίας τους δεν ήταν κατάλληλες για εντατικοποίηση της γεωργίας και έτσι είτε έγιναν βοσκότοποι είτε εγκαταλείφθηκαν.

Σημεία που αποτυπώθηκαν αλλαγές στο εργαστήριο και η σχέση τους με το ανάγλυφο της περιοχής / @Dimopoulos T.

Αναλύοντας τους παράγοντες που συμβάλλουν στις αλλαγές

α) Αρχικά εξερευνούμε τις αιτίες που καταγράφηκαν και τις κατηγοριοποιούμε.

Στην περίπτωση της Πρέσπας καταγράφηκαν οι αιτίες των αλλαγών όπως τις αντιλήφθηκαν οι κάτοικοι της περιοχής. Στη συνέχεια ομαδοποιήθηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν. Κάποιες από τις αιτίες αποτελούσαν ταυτόχρονα και επιπτώσεις άλλων όπως πχ η μείωση της κτηνοτροφίας που αναφέρθηκε ως αιτία αλλαγών αλλά και ως μεταβολή που προήλθε από άλλες αιτίες. Αυτές οι αλληλουχίες μεταβολών είναι συχνές όπως και η αλληλεξαρτούμενες σχέσεις μεταξύ τους.

β) Μπορούμε να κατηγοριοποιήσουμε τις αιτίες σε ευρύτερους τομείς σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία

Οι Plieninger t. et al (2016) ανέλυσαν τη βιβλιογραφία σχετικά με τις κινητήριες δυνάμεις και τους παράγοντες των αλλαγών και πρότειναν την κατηγοριοποίηση τους σε 5 βασικές κατηγορίες: πολιτικοί και θεσμικοί, τεχνολογικοί, πολιτισμικοί, οικονομικοί, περιβαλλοντικοί και παράγοντες θέσης. Από την ανάλυση τους ανέδειξαν ότι στις περισσότερες έρευνες οι πολιτικοί/θεσμικοί παράγοντες επικρατούν ως κινητήριες δυνάμεις των αλλαγών στο τοπίο.

γ) Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις συνεντεύξεις μαζί με άλλα στοιχεία είτε ιστορικά είτε στατιστικά κα και να δημιουργήσουμε αφηγήσεις

Οι Burgi M. et al., (2017) σε μια ευρωπαϊκή έρευνα σε 6 περιοχές χρησιμοποίησαν τις συνεντεύξεις από αγρότες μαζί με αποτελέσματα από χάρτες και δορυφόρους για να δημιουργήσουν αφηγήσεις για την ιστορία του αγροτικού τοπίου των περιοχών.

Στην περίπτωση της Λήμνου (Dimopoulos T., 2020) ο συνδυασμός των αποτελεσμάτων συνεντεύξεων, ερωτηματολογίου, εργαστηρίου και τηλεπισκόπησης χρησιμοποιήθηκαν για να φτιάξουμε ένα χρονολόγιο από την ιστορία του αγροτικού της τοπίου.

Βασική χρονογραμμή ιστορικών μεταβολών στην ιστορία του τοπίου της Λήμνο και εξέλιξη του τοπίου. / @Dimopoulos T.

  1. Διάχυση των αποτελεσμάτων

Διαδικτυακά

Social Media

Μπορούμε να δημοσιεύσουμε τα αποτελέσματα στα social media όπως το Instagram, twitter κλπ για να κινητοποιήσουμε το κοινό σχετικά με το ζήτημα που εξετάζουμε.

Story map / storytelling

Μπορούμε να δημοσιεύσουμε τα αποτελέσματα σε μορφή αφήγησης με τη βοήθεια κάποιου εργαλείου όπως το ArcGIS Storymaps ή το Timemapper

Άρθρα

Μπορούμε να δημοσιεύσουμε τα αποτελέσματα σε κάποιο site ή ηλεκτρονικό περιοδικό. Ένα τέτοιο site με παραδείγματα συμμετοχικών διαδικασιών από όλο τον κόσμο είναι το participedia.net

Επιτόπια

Εργαστήριο

Μπορούμε να πραγματοποιήσουμε ένα εργαστήριο για να κινητοποιήσουμε την κοινότητα που αφορά η έρευνα μας. Μας δίνεται η δυνατότητα του σχολιασμού από την κοινότητα, του εμπλουτισμού του περιεχομένου και της καταγραφής προτάσεων.

Έκθεση

Μπορούμε να πραγματοποιήσουμε μια έκθεση με τα αποτελέσματα είτε στην κοινότητα που αφορά η έρευνα είτε σε κάποιον άλλο χώρο για να ενημερώσουμε το κοινό και να μαζέψουμε σχόλια.

Μέσα

Χάρτες

Αν η έρευνα μας περιλαμβάνει χωρική καταγραφή οι χάρτες προσφέρουν ένα δυνατό μέσο απεικόνισης. Οι χάρτες πρέπει να είναι ευανάγνωστοι και να μεταφέρουν άμεσα την πληροφορία.

Μαρτυρίες

Αν η έρευνα μας έχει βασιστεί σε συνεντεύξεις μπορούμε να κρατήσουμε συγκεκριμένα αποσπάσματα από μαρτυρίες που αποδίδουν ζωντάνια στο λόγο.

Εικόνες

Οι εικόνες από την περιοχή έρευνα μας είναι απαραίτητες για την κατανόηση των αποτελεσμάτων.

Βίντεο

Βίντεο από μαρτυρίες των συμμετεχόντων στην έρευνα ή από την περιοχή έρευνας δίνουν ζωντάνια και στο λόγο και στα τοπία της περιοχής.

Πίνακες /Διαγράμματα

Όταν θέλουμε να αποδώσουμε άμεσα κάποια βασικά στατιστικά στοιχεία από την έρευνα μας τα διαγράμματα και οι πίνακες δίνουν μια άμεση εικόνα.